โบราณคดีเมืองนครปฐม: การศึกษาอดีตของศูนย์กลางแห่งทวารวด

“ทวารวดี” เป็นชื่อที่นักวิชาการใช้ก าหนดเรียกยุคสมัยแรกเริ่ม ทาง ประวัติศาสตร์ของประเทศไทย มีอายุอยู่ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 12 – 16 หรือราว 1,450 – 1,050 ปีมาแล้ว ทั้งยังมีความเชื่อว่ามีบ้านเมืองชื่อเดียวกันนั้นเจริญรุ่งเรือง อยู่โดยมีศูนย์กลางทางวัฒนธรรมอยู่ในแถบลุ่มแม่น ้าท่าจีน-แม่กลอง แต่วัฒนธรรม แบบทวารวดีก็ได้แพร่กระจายไปอย่างกว้างขวาง อันสะท้อนให้เห็นอย่างเด่นชัด ผ่านงานศิลปกรรมที่สัมพันธ์เกี่ยวเนื่องกับพุทธศาสนาเถรวาทเป็นหลัก อาจกล่าวได้ว่า ในบรรดาบ้านเมืองโบราณสมัยทวารวดีทั้งหมดนั้น “เมืองนครปฐมโบราณ” หรือ “เมืองนครไชยศรี” ดูจะมีความส าคัญที่สุด ด้วยเป็น เมืองที่มีขนาดใหญ่ที่สุดและยังมีโบราณสถานโบราณวัตถุหลงเหลืออยู่เป็น จ านวนมาก นักวิชาการจึงเชื่อกันว่านครปฐมเคยเป็นเมืองหลวงหรือศูนย์กลางของ บ้านเมืองทวารวดี อย่างไรก็ตาม การศึกษาอดีตของเมืองนครปฐมที่ผ่านมามักมุ่งเน้นไปที่การ ค้นคว้าด้านประวัติศาสตร์และประวัติศาสตร์ศิลปะ แต่การขุดค้นทางโบราณคดีกลับ มีการท างานน้อยมาก เหตุนี้ผู้เขียนจึงได้จัดท าโครงการศึกษาขุดค้นทางโบราณคดี ขึ้นในช่วง พ.ศ. 2552 – 2553 เพื่อจัดท าวิทยานิพนธ์ระดับปริญญาเอกเรื่อง “พัฒนาการทางวัฒนธรรมของเมืองนครปฐมโบราณในช่วงก่อนพุทธศตวรรษที่ 19” ซึ่งผู้เขียนได้ตัดทอนเนื้อหาจากวิทยานิพนธ์มาน าเสนอใหม่เป็นหนังสือเล่มน ผู้แต่ง: ดร.สฤษดพิ์งศ์ขนุ ทรง (ภาควิชาโบราณคดี คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร)